(*Disclaimer: dat moet uiteraard iedereen zelf naar eer en geweten beslissen. Maar zet je geloof niet uit in het stemhokje..)

Bij de vorige verkiezingen stemde grote groepen Christenen / kerkgangers op de PVV. Hier op ons Goeree-Overflakkee, maar ook in mijn vorige woonplaatsen als Bunschoten-Spakenburg en Zwartewaterland. Intussen ken ik heel wat van die mensen. Doorgaans heus geen onverzoenlijke vreemdelingenhaters, maar overwegend vriendelijke mensen die vonden dat het in Nederland toch maar eens anders moet, die van mening waren dat het de verkeerde kant uitging met de zorg en de woningnood enz. en die uitspraken dat er teveel asielmigranten ons land binnen kwamen. Vroeger stemden ze netjes CDA en ChristenUnie, maar dit keer dus op de PVV. Die opeens de grootste partij van het land werd. ‘Want Wilders zegt er tenminste wat van en moet nu maar eens een kans krijgen…’ Het komt niet eens in mij op om op hem te stemmen, maar na de vorige verkiezingsuitslag vond ik ook dat de PVV als grootste partij moest meeregeren. ‘Wilders moet nu maar eens laten zien dat hij al dat geroep/getweet vanaf de zijlijn ook kan omzetten in concreet beleid voor al die mensen die hem vertrouwen’, vond ik. Ik vind dus ook niet dat je het bv. de NSC met terugwerkende kracht kwalijk moet nemen dat ze in die coalitie gestapt zijn. En ik waardeer premier Schoof dat hij dit heeft aangedurfd. Het is allemaal nogal op een mislukking uitgelopen, maar dat komt ook omdat er te weinig tegengas aan Wilders gegeven werd. De man is een handige debater en er zijn helaas niet veel politici in ons parlement. die daar tegen op gewassen zijn. Je moet namelijk niet op argumentenniveau met hem spreken, maar hem spottend en ironisch lik-op-stuk geven. Maar nu komen er weer verkiezingen en na dit slechtste kabinet ever wil ik toch wel zeggen: lieve mensen, broeders en zusters , trap nou niet nog een keer in de loze-beloften-valkuil van de PVV. Doe het niet! Elk land krijgt mogelijk de regering die het verdient, maar Nederland verdient toch echt beter, hoop ik. Een paar punten op een rij:

1. Wilders – die heel goed wist dat de coalitiepartijen bijna hun eigen graf hebben gegraven door met hem in zee te gaan – heeft na ruim een jaar z’n eigen regering om electorale redenen opgeblazen, om nu de anderen de schuld te kunnen geven van zijn eigen falende beleid. Dus weer vervroegde verkiezingen op 29 oktober, tuurlijk weer een moeilijke uitslag en dus weer een eindeloze kabinetsformatie. Ons land wordt zo haast onbestuurbaar. Het maakt Wilders niets uit en vreemd genoeg scoort hij weer hoog in die opiniepeilingen. Mensen, de man is een onbetrouwbare politicus en geeft niet echt om het landsbelang. Christenen zullen van politici toch vooral verwachten dat ze dienstbaar en echt zijn?
2. Wilders framed ‘de overlast van asielzoekers’ als het hoofdprobleem van ons land. Dat is eenvoudig niet waar: de situatie rondom onderwijs, de zorg, defensie en veiligheid, de klimaatproblematiek zijn veel groter en meer zorgwekkend. En daar dragen asielzoekers maar voor een klein percentage aan bij. Als het om migratie gaat, zijn de ruim 800.000 arbeidsmigranten uit vnl. Oost-Europa (opgepropt in oude stadswijken en in te kleine huizen tegen woekerhuur) een veel groter probleem. Als je het dan alleen maar over de asielzoekers hebt, roep je het zondebok-mechanisme op in de samenleving. Dat is gevaarlijk, zeker in tijden van sociale media met alle gestook van dien.
3. Maar natuurlijk is de PVV niet voor niets zo groot geworden: er is echt wel een probleem door de asielmigratie. De kabinetten van de laatste 10/20 jaar hebben dat inderdaad stelselmatig onderschat, of zelfs genegeerd. De gevolgen van asielmigratie hebben teveel impact gehad op de sociale structuur in veel stadswijken, ook vanwege het onvermogen in sommige groepen om te integreren in de Nederlandse samenleving. Er komt een te grote druk op onze sociale voorzieningen. Me dunkt dat de Vluchtelingenwetten herzien moeten worden om duidelijker en sneller onderscheid te maken tussen vluchtelingen en migranten. Voor die laatste – grootste! – groep is eenvoudig niet genoeg plek in ons land. Maar daar ander beleid op maken gaat niet vanzelf en dat vraagt om duidelijke politiek en heldere beleidsvoorstellen, ook in Europees verband. Wilders heeft daar niets aan gedaan. Hij roept wel altijd dat de AZC’s dicht moeten, maar weigert vervolgens toegelaten vluchtelingen te spreiden over héél Nederland. En hij zette daar een volstrekt onbekwame en ieder politiek inzicht missende minister op, die alle mogelijkheden tot ander beleid koppig om zeep hielp. Dat is bewust inconsequent zijn en een weigering om echt mee te denken.
4. Intussen had Wilders de afgelopen tijd wel de kans om iets te doen aan de concrete overlast van asielzoekers, die her en der onvrede veroorzaken. En dat is dat er in de diverse AZC’s (Ter Apel bv.) op al die duizenden asielzoekers ong. 200 notoirerotzooitrappers zitten die geen enkele kans maken op een verblijfsvergunning, maar intussen voortdurend agressief en crimineel verdrag vertonen. Ik ben ervan overtuigd dat de gemiddelde Nederlander heus compassie heeft voor echte vluchtelingen in de buurt, maar zich mateloos ergert aan deze overlastgevers. Wat heeft Wilders – of zijn papagaai – werkelijk gedaan om deze mensen op te pakken, gevangen te zetten en uit te zetten? Helemaal niets. Hij lijkt wel of hij baat heeft bij overlastgevers.
5. Wilders schrikt in zijn campagne niet terug voor een beeldvorming (een leuke blanke vrouw naast een boze vrouw met hoofddoek), die qua compositie meteen herinnert aan de posters waarmee ooit de Nazi’s blonde meisjes naast grijpgrage Joden neerzetten… Hij weet dat dat niet kan, maar laat het staan vanwege de reuring. Dat is bewijs voor een onderbuikpolitiek waar je als mens – en als Christen – niets mee te maken wil hebben.
6. De PVV is helemaal geen politieke partij! Het is stichting met één voorzitter en één lid, nl. Geert Wilders. Hij heeft het allemaal voor het zeggen, bepaalt de koers en duldt geen enkele inspraak. De PVV-kamerleden moeten gewoon doen wat hij wil. Niemand durft daar tegen hem in te gaan en velen zijn doodsbenauwd voor hun baas. Meer bekwame PVV-politici krijgen meestal ruzie. Het gevolg is dat de PVV-fractie bestaat uit zo’n 30 opvreters, die – qua uw belastinggeld – voor hun anderhalve ton jaarsalaris per persoon helemaal niets uitvoeren in de Tweede Kamer. Wie trapt daar nou in?
7. En of je nou tegen of voor de toelating van vluchtelingen en/of asielmigranten bent, we gaan allemaal de mist in als meedogen en compassie wordt ingeruild voor xenofobie en minachting. Want laat Europa niet heel de wereld kunnen toelaten – we snappen heus wel dat mensen liever hier wonen dan in Soedan of Afghanistan. Dat nemen we hen niet kwalijk. Maar het kan gewoon niet. Rondom asielmigranten is een gewetenloze en levensgevaarlijke mensensmokkelindustrie opgebouwd. Dat moet stoppen. Maar laat dat zo zijn, Christenen dienen te beseffen dat zij principieel ook vreemdelingen en bijwoners zijn in deze wereld, dat we daarom oog dienen te hebben voor vluchtelingen en mensen die een bestaan zoeken. En dat de leus Eigen volk eerst niets te maken heeft met Christelijk Geloof.
8. Wilders heeft bewezen dat hij wel veel kan roepen, maar niet in staat is tot beleid. Hij belooft dingen die de mensen graag horen, maar financieel niet waar te maken zijn (meer zorg èn minder belastingen bv.). Daarom laat hij zijn verkiezingsprogramma ook nooit doorrekenen.
9. Tenslotte, Wilders toont met met elke tweet (of x) aan dat hij volkomen ongeschikt is als minister-president, omdat hij niet de verbinding zoekt, maar bevolkingsgroepen tegen elkaar opzet. De sfeer waarin her en der agressieve demonstranten/hooligans tekeer gaan tegen burgemeesters en gemeenteraden is ook mogelijk gemaakt door het taalgebruik van Wilders waarmee hij mensen opjut om zich niets aan te trekken van democratische besluitvorming.

Kortom, wees wijzer en stem nu vooral niet op de PVV. Stem nou dit keer gewoon op eerlijke en fatsoenlijke politici, die geen gouden bergen beloven maar bescheiden en reëel zijn over de mogelijkheden van de politiek. Die zoeken naar verbindende taal in onze samenleving. Ze zijn er nog genoeg hoor. En als u dan bv. Wilders waardeert omdat hij zo vierkant achter Israël staat of omdat u toch graag heel rechts wilt stemmen, stem dan op fatsoenlijke partijen als de SGP of desnoods JA21. Maar niet op Wilders. Ook omdat het niet past bij wat we geloven en zingen.

‘Iedereen die ons treft, die treffen wij net zo hard terug’ – de Israëlische leider Netanyahu wordt niet moe om dat principe telkens te herhalen. Geen vreemde uitspraak na de Holocaust en het daarna zwaar bevochten bestaan van de staat Israël. Overleven kweekt vanzelf hardheid, anders overleef je niet… Intussen kun je zo hard worden dat je jezelf daarin kwijtraakt. Wat zijn de grenzen van vergelding?

In Deuteromium 19: 21 vinden we een beroemde / beruchte uitdrukking: “Heb geen medelijden en eis een leven voor een leven, een oog voor een oog, een tand voor een tand, een hand voor een hand, een voet voor een voet“. Dat klinkt ons nogal hardvochtig in de oren, maar toch zat hier juist een matigend (!) beginsel in dat we ook nu nog altijd terugvinden in ons strafrecht: een misdaad vraagt om proportionele vergelding. Proportioneel, want een gebod als dit wil paal en perk stellen aan de indertijd (en nu!) uitzichtloze gewoonten als bloedwraak en stamvetes, waarin wraak nieuwe wraak opriep en dus een eindeloze keten van geweld en haat in gang zette. Het gebod eist vergelding, maar op maat – en dan moet het daarmee ook klaar zijn.

Intussen moeten we nooit vergeten dat onze Heer Jezus Christus Zich scherp keert tégen deze uitdrukking als regel van wraak in ons persoonlijk leven: Mattheüs 5: 38 – 42. Wraak moeten we maar aan de HERE overlaten, die rechtvaardig zal oordelen, zo neemt ook Paulus de woorden van onze Heer over in Romeinen 12: 19. Echter, wat voor ons persoonlijk geldt, geldt daarmee niet voor de overheid, die – zo zegt de apostel onmiddellijk daarna! – juist de taak heeft om het kwaad te wreken in Gods Naam. De overheid moet het zwaard hanteren (Rom. 13: 4) om het goede en de onschuldigen te beschermen. Intussen kent de Bijbel ook daarin weer de gedachte aan proportioneel geweld: de zgn. oorlogswetten in bv. Deuteronomium 20 verzetten zich tegen een totale vernietigingsoorlog. Ook een rechtvaardige oorlog moet toekomst open houden voor een vijand en voor de natuur!

Hoe kom ik daar nu allemaal op? Al een half jaar voert het Israëlische leger in de Gazastrook een meedogenloze vergeldingscampagne tegen de terreurbeweging Hamas. De gevolgen voor de Palestijnse bevolking aldaar zijn catastrofaal: duizenden doden, nog meer gewonden, platgebombardeerde huizen en gebouwen, ziekten, hongersnood. Ten hemel schreiend! De terechte vraag is: is dit geweld proportioneel?

Let wel: de eerste verantwoordelijkheid voor al deze ellende ligt bij Hamas. Zij voerden op 7 oktober een onvoorstelbare pogrom uit op Joodse mensen: men moordde en verkrachtte er op los en sleepte gijzelaars mee van alle leeftijdsgroepen. Het was een soort SS-Sondergruppe die los ging midden in het toevluchtsoord Israël. Men wist dat men daarmee een open zenuw van de Israëlische bevolking zou raken en men hoopte op een gewelddadige vergelding. Al die duizenden Palestijnse doden komen Hamas prima uit: voor hen is dit een win-win-situatie. Leed en ellende van de eigen bevolking interesseert hen niets: men verschuilt zich tussen burgers en in ziekenhuizen om zoveel mogelijk slachtoffers uit te lokken. Een staakt-het-vuren en dus hulp voor de eigen mensen is immers eenvoudig te verkrijgen door de Israëlische gijzelaars vrij te laten. Maar waarom zou Hamas dat doen als men ziet dat de publieke opinie in de wereld zich steeds meer tegen Israël begint te keren en de aanleiding van dit alles lijkt te vergeten? Het lijkt erop dat Israël met z’n begrijpelijke vergelding op de terreur van 7 oktober met open ogen in een fuik van Hamas is gelopen.

Mijn sympathie ligt van jongs af aan bij de staat Israël. Het aloude statement is waar: Als de moslimwereld de wapens tegen Israël neerlegt, is het vrede; als Israël dat doet, wordt het vernietigd. Maar de wonderlijke overwinning van 1967 (toen de Arabieren Israël weer eens poogden van de kaart te vegen) blijkt allang een Pyrrusoverwinning te zijn geworden: opeens werd het kleine landje Israël een bezettende macht, dat 3 miljoen Palestijnen moest zien te controleren. Men moest wel, want de Arabische landen weigerden toen elke vredesregeling. Maar uiteindelijk heeft dit alles de morele identiteit van Israël nogal verzwakt: muren, eindeloze grenscontroles, een groeiend neerzien op de Arabische bevolking, verharding – het heeft het land weinig vreugde gebracht. Zelfs al zat er niet veel anders op: het is niet goed om een bezettende macht te worden met een ijzeren vuist. Je mag dat een diep-tragische ontwikkeling noemen.

Uiteraard moet Israël de terreur van Hamas vergelden. Dat is eenvoudig de wrekende taak van de overheid. Laat ze die terroristen vooral achtervolgen tot aan de einden der aarde. Niemand kan van het land hebben verwacht dat men 7 oktober voorbij zou laten gaan om daarna slechts gechanteerd te worden in eindeloze onderhandelingen om de gijzelaars los te krijgen.

Die houding zou Israël ongetwijfeld wel positieve publiciteit en internationaal meeleven hebben opgeleverd… Maar ooit las ik een verhaal van de Israëlische schrijver Ephraim Kishon. Hij schreef hoe Israël het populairste land ter wereld werd, door zich niet te verdedigen tegen vijanden. Men laat zich de zee in drijven – de Joodse bevolking wordt verjaagd of uitgeroeid. Ontroerd schrijft Kishon hoe dan overal ter wereld marsen voor Israël worden gehouden, gedenktekens worden opgericht, pleinen worden vernoemd en een Israel Memorial Day wordt ingesteld. Bewogen toespraken van politici: ‘Dit nooit meer!’ Als we niet meer bestaan zal iedereen van ons houden, schrijft de satiricus Kishon, zo’n 50 jaar geleden…

Dus, vergelding is terecht, maar moet geen wraak worden. Als je diep geraakt bent door de 1200 afgeslachte Israëli’s (en buitenlanders) op 7 oktober, dan moet je ook diep geraakt zijn door de duizenden omgekomen Palestijnse kinderen, vrouwen en bejaarden in de Gaza-strook. Het ene slachtoffer is niet meer waard dan het andere. Ja, ik weet dat de Palestijnen veel van hun ellende grotendeels aan falende, corrupte leiders te danken hebben en aan een Arabische wereld die uiteindelijk niets voor hen doet. Maar dat mag geen argument zijn om de dood van gebombardeerde kinderen als collateral damage weg te poetsen. De staat Israël moet ook een plan B hebben: wat schiet men er uiteindelijk mee op als Gaza aan puin ligt en een jonge generatie Palestijnen popelt om de de uitgedunde Hamas-gelederen aan te vullen? Het brengt de vrede geen stap dichterbij en men zal toch ooit op een of andere manier als Joden en Palestijnen op dat kleine stukje aarde samen moeten leven.

En: laat de Palestijnen waardeloze leiders hebben en laat het zo zijn dat veel Arabische landen het stiekem wel prima vinden dat het aan Iran gelieerde Hamas genadeloos wordt uitgeroeid – je mag van de regering van Israël – een democratisch land met andere normen dan de landen rondom – toch meer verwachten. Het is niet goed dat Netanyahu zelfs deze oorlog hanteert als een middel om maar aan de macht te kunnen blijven, terwijl zijn politiek van verdeeldheid er mede de oorzaak van was dat de grenzen van Israël op die 7e oktober niet goed bewaakt werden. En het is helemaal niet goed dat Joodse kolonisten op de Westoever hun Arabische buren wegtreiteren en deze oorlog hanteren als excuus om zelf ook te doden.

Ik erger me aan de valse hype van dubieuze regeringen en linkse types om het etiket genocide op Israël te willen plakken, terwijl daar geen sprake van is. Ik erger me mateloos aan pro-Palestijnse demonstraties met antisemitische trekken in dit land en elders. Maar stevige kritiek op het beleid van de staat Israël is daarom nog geen antisemitisme. De staat Israël is niet hetzelfde als Gods volk… Het is een land met recht op een veilig bestaan, dat ze zich echter ook aan het volkenrecht dient te houden. Dus heb ik evenmin veel op met de vanzelfsprekendheid waarmee een beweging als Christenen voor Israël zich blind achter alle beleid van de regering-Netanyahu stelt. Sterker nog: suggereert dat God zo’n loyaliteit van ons eist… Dat is politiek misbruik van Zijn Naam maken. Israël is juist gebaat bij kritische vrienden die hun zorgen uiten over uitzichtloos geweld zonder plan voor een andere toekomst.

Onze Heer keert zich scherp tegen wraak en waarschuwt dat allen die naar het zwaard grijpen ook door het zwaard zullen omkomen. En ja, de overheid mag dan dat zwaard opnemen om onschuldigen te wreken, maar dat zal dan proportioneel moeten zijn en zelfkritisch. Kun je onschuldigen wreken door onschuldigen te doden? Nee, Hamas zal daar niet mee zitten. Maar van Israël mogen we meer verwachten.

Omgekomen Israeli’s en omgekomen Palestijnen: als we het ene verdriet zwaarder laten wegen dan het andere, dan verlaten we het spoor van het Evangelie. En hoe zit het met de ook zwaar getroffen Christelijke gemeenten in Gaza: onze broeders en zusters? Die Palestijnen zijn toch om Christus’ wil Gods volk? Pinksteren gaat over staatsgrenzen heen. En Christenen zijn vernoemd naar Jezus Christus die duidelijk maakte dat wraak ingaat tegen de wetten van Gods Koninkrijk en dat enkel genade en verzoening onze wereld nieuw kunnen maken. Ach, wat zien we uit naar de komst van Hem die alle dingen nieuw maken zal.!

Formeren is een fraai woord dat we in de Statenvertaling en de NBG-vertaling van de Bijbel nog regelmatig tegenkomen: het wordt voornamelijk gebruikt om het grandioze van Gods scheppend werk te omschrijven. Grandioos: God roept de dingen uit het niets tot aan-zijn. De NBV21 kiest tegenwoordig voor het meer alledaagse vormen en maken. Niet veel mis mee, maar ik houd van fraaie woorden.

Laat de NBV dus dat woord hebben afgeschaft, in de politiek wordt het volop gebruikt… Na de verkiezingen moet er een kabinet geformeerd worden en daartoe komen dan meerdere (in)formateurs opdraven. Zij hoeven niet iets uit niets te maken: de verkiezingsuitslag ligt er gewoon. Maar om een of andere reden moet dat in Nederland einde-loos duren en kreunen/steunen de politici alsof het de allerzwaarste opgave uit de wereldgeschiedenis is… Voor je het weet ben je een half jaar verder of heeft men het zelfs over nieuwe verkiezingen. Waarmee men dus eigenlijk de zwarte piet bij de kiezers neer legt: sorry, maar het moet over, tot wij er wel iets mee kunnen… Ik vind dat ontzettend irritant. Er waren verkiezingen, iedereen weet dat er een keer een nieuwe regering komt – waarom dan nu niet, zo snel mogelijk? Er zijn immers problemen genoeg die om een aanpak vragen. Formeren dus, die regering! Dat is niet grandioos scheppen, maar gewoon: aan het werk gaan.

Goed, uiteraard zie ik het probleem: de PVV is de grootste partij. Terwijl die altijd voor alle verantwoordelijkheid is weggelopen en van alles vanaf de zijlijn stond te roepen wat in de praktijk onmogelijk / onbetaalbaar / onwenselijk is. Terwijl die partij maar twee leden heeft, nl. Geert Wilders èn een Stichting, waarvan Geert Wilders het enige lid is. Terwijl de PVV-fractie voor ’t overgrote deel uit bange, makke schapen bestaat, die enkel achter hun leider aanlopen en te laf zijn om zelf iets te vinden. Terwijl Wilders graag via social media tamboert op allerlei onderbuikgevoelens, heel goed wetend – het meest ervaren kamerlid! – dat hij daarmee alles versimpelt. Terwijl hij meningen over de Islam ventileert die alleen maar waar te maken zijn door de vrijheid van godsdienst en de vrijheid van onderwijs af te schaffen.

Het zal wel duidelijk zijn: het komt niet eens in me op om op zo’n partij te stemmen… Toch is de PVV ook de grootste partij op Goeree-Overflakkee en ken ik tamelijk veel lieve, gelovige mensen die erop gestemd hebben. Die hebben echt geen hekel aan de vluchteling in de straat. Maar ze zien wel problemen in de samenleving die iedereen benoemt en niemand oplost en ze denken: het moet gewoon anders. Om maar iets te noemen: iedereen weet al jaren dat er op die ruim 2000 asielzoekers in Ter Apel zo’n 50 meestal jongere dieven / criminelen / rotzooitrappers zitten, zonder enig recht op asiel. Waarom worden die niet opgepakt, opgesloten en uitgezet? Dan stemmen mensen een keer iets radicaals, omdat de VVD alleen krachtige taal uitslaat rond verkiezingen en het CDA zichzelf te gronde heeft gericht en de PvdA/GroenLinks het probleem weigert te benoemen. Geen verstandige stem, vind ik zelf (had dan Omtzigt gestemd), maar het is nu eenmaal zo. En dan vind ik: dit is de uitslag, zo is gestemd, formeer daar maar een regering mee. Geef Wilders nu geen kans om onder die verantwoordelijkheid uit te komen, zodat ‘ie moord en brand kan roepen over ‘uitsluiting’ en de volgende keer nog meer zetels halen… Maar doe als gekozen volksvertegenwoordigers waarvoor je gekozen bent en zorg dat er geregeerd kan worden. Zet daar goeie mensen neer en zorg ook dat Wilders gewoon in de Kamer blijft en geen minister-president wordt.

Nee, een nieuwe regering zal geen hemel op aarde brengen. Geen enkele regering, zeker niet in ons land waar iedereen om de vier jaar op wat anders stemt… Voor een nieuwe hemel en een nieuwe aarde heb je de Formeerder nodig. Maar een kabinet maken? Dat moet je na verkiezingen gewoon doen.

O schitterende kleuren van Nederlands vlag! Dat leerden wij vroeger zingen op school, bv. voor Koninginne- en Bevrijdingsdag. Dat zal tegenwoordig vast wel te nationalistisch zijn… Nu beschouw ik mezelf niet als zo’n enorme nationalist, maar voel me toch sterk verbonden met Nederland en de Nederlandse geschiedenis. Kortom, ik ben eigenlijk wel trots op de Nederlandse vlag, die symbool staat voor dit land en z’n geschiedenis. Het raakt me altijd als ik op hoogtijdagen de vlag in top hijs en bij de combinatie Wilhelmus plus rood-wit-blauw sta ik ontroerd rechtop.

Vandaar dat ik inmiddels schoon genoeg heb van al die omgekeerde vlaggen, die nog altijd overal in ons land hangen. Goed, ik weet wel dat het oorspronkelijk een noodsignaal was, bestemd om te attenderen op boeren die in het nauw komen vanwege zwabberig overheidsbeleid rondom de stikstofproblematiek. En zo’n signaal is altijd beter dan het blokkeren van snelwegen of het agressief bejegenen van politici en ambtenaren… (Zie een eerdere blog: (Stik)stof tot nadenken) Maar na een half jaar blijft nu wat mij betreft vooral gebrek aan respect voor onze vlag over. Dus: ik heb alle sympathie voor de Nederlandse boeren, maar ik begin me flink te ergeren aan die omgekeerde vlaggen. Houd daar eens mee op! En wel om de volgende redenen:

1. Er zijn mensen gesneuveld voor alles waar deze vlag voor staat: ze zijn thuisgebracht en begraven, bedekt met de Nederlandse vlag. De omgekeerde vlag, die inmiddels geen noodsignaal meer is maar een soort container-protestsymbool, is een belediging voor onze militairen en veteranen.

2. De vlag staat symbool voor dat Nederland waar we trots op zijn. Dat omvat voor mij ook het landschap, de akkers en de weiden. Trots op de boer betekent dan ook dat je het Rood-wit-blauw laat wapperen.

3. Komt nog bij dat ik momenteel overal door weer en wind half afgescheurde en loshangende vlaggen zie, vaak in flarden. Daar is engagement allang vervangen door ongeïnteresseerde onverschilligheid: laat maar hangen. Het is ook een overtreding voor de landelijke regels voor het omgaan met de vlag, die vragen om enige eerbied voor het symbool.

4. Het hoeft ook niet! Heel wat boeren en sympathisanten hebben al gekozen voor een Trots op de boer – vlag of desnoods een alternatieve tekst. Daarmee geef je aan te beseffen dat je niet alles moet willen doen met de nationale vlag.

5. Daar komt bij dat slimme boeren (en alle boeren zijn vandaag slim, omdat ze anders die inderdaad ontzettend ingewikkelde mest/fosfaat/stikstofregels nooit zouden kunnen hanteren) nu toch in de gaten hebben dat hun noodsignaal gekaapt wordt door groeperingen die onze vlag inmiddels puur hanteren als een opgeheven middelvinger naar elke overheid en naar iedereen die zoekt naar enige nuance in de ingewikkelde discussies van tegenwoordig. Types die op Prinsjesdag staan te schreeuwen en te vloeken naar de Koning. Die de omgekeerde vlag hanteren als symbool voor de meest absurde complottheorieën. Die gewone werknemers als ‘landverraders’ met de dood bedreigen als ze op snelwegen gestortte rotzooi moeten opruimen of omgekeerde vlaggen van publieke plaatsen (lantaarnpalen enz.) verwijderen. Een trotse boer beseft dat hij/zij daar niet bij wil horen!

Kortom, hijs het Rood-wit-blauw om aan te geven dat je trots bent op je bedrijf en op je land. Laat de vlag ook het symbool zijn dat we in deze problematiek als land gezamenlijk een weg moeten zoeken, zoals indertijd met de Deltawerken. Attendeer met die vlag de regering erop dat ze met een Nationaal Plan moeten komen voor landbouw en veeteelt gecombineerd met zorg voor het milieu. En niet kunnen volstaan met verwijzingen naar de Europese regelgeving, die in een land als het onze eenvoudig niet altijd toepasbaar is.

[De laatste jaren stuitte ik regelmatig op het verschijnsel influencer: doorgaans mij volkomen onbekende meisjes die op de social media producten promoten en daarmee talloze volgers ‘beïnvloeden = influencen’… Dat is aan mij niet zo besteed, maar uiteraard ben ik ook beïnvloed door heel veel mensen. In tijden van quarantaine pluk ik dus wat boeken uit mijn boekenkast en bouw een soort a-b-c van mijn geestelijke ‘influencers’]

‘Onrustig is ons hart in ons, totdat het z’n rust vindt in U, o HEER’

Dit woord van de kerkvader Augustinus (354 – 430 A.D.) gaat al een leven lang met me mee. ‘Hoop op God, onrustige ziel van mij…’ staat ook al in Psalm 42. Repos Ailleurs, ‘de rust is elders’ . Dat is toch wel een soort grondlijn in mijn geloofsbeleving.

Het is een hele ervaring om de Belijdenissen van Augustinus (waaruit dat citaat komt) te lezen. Hoewel 16 eeuwen oud, is het een verbijsterend ‘modern’ boek: een soort autobiografie vol zelfanalyse, waarin Augustinus in een soms hallucinerend taalgebruik tot zijn Heer en Schepper spreekt over zijn leven en ziel. ,,Ik was God kwijt en ik was mezelf kwijt, maar ik vond mezelf weer doordat ik God weer vond.” Onderweg met zichzelf wil hij ook de lezer meenemen op de weg naar God. Vroeger – toen ik slimmer was… – heb ik hele lappen in het Latijn moeten lezen, maar nu heb ik de knoestige vertaling van Sizoo gebroederlijk naast de meer literaire vertaling van Wijdeveld staan. Het blijft een fascinerend boek, al kan Augustinus soms wel heel diep in zichzelf wroeten.

Augustinus woonde en werkte (als bisschop) het grootste deel van zijn leven in wat nu Noord-Afrika is, in de nadagen van het West-Romeinse Rijk, een onrustige tijd. Zijn boek Over de stad van God probeert het onderscheid te verwoorden tussen de menselijke staten, die komen en gaan, en het Koninkrijk Gods, dat komt en blijft. Zo heeft hij een enorme invloed op het Christelijk denken uitgeoefend, tot op de dag van vandaag. Hij pakte ook de intense woorden van de apostel Paulus weer op: ‘door Gods genade (in Christus) ben ik wat ik ben / wie ik ben’ (vgl. I Kor. 15: 10) – de diepte daarvan overdenkt hij eindeloos. De Reformatie zal daar weer bij aanhaken.

Wat ik trouwens wel mooi vind anno 2021 is dat Augustinus een Berber was. De oorspronkelijke bewoners van Noord-Afrika, vóór de Arabische verovering. De Berbers hebben nog lang vastgehouden aan hun Christelijk geloof, tot de Islam ook hen opgelegd werd. Ze hebben hun eigen taal en kunnen vaak de Koran niet eens lezen. Er wonen zo’n 300.000 Berbers in Nederland, al noemen we hen meestal Marokkanen. Het kan een eye-opener voor hen zijn te horen dat één van grootste denkers aller tijden één van hun was. Meestal weten ze niet dat ze christelijke roots hebben… In Algerije keren in sommige streken Berbers weer terug tot het Christelijk geloof, waarvan Augustinus zo intens getuigd heeft.

Deze Bijbeltekst schoot me de afgelopen vier jaar – en de afgelopen weken – voortdurend te binnen als ik tamelijk verbijsterd zat te kijken en te luisteren naar de president van de Verenigde Staten. Ik kon maar niet begrijpen waarom de grootste democratie (?) van het Westen in meerderheid (?) een megalomane fantast, leugenaar en stokebrand tot leider had gekozen. De twee vraagtekens geven aan waarom het democratisch bestel van de V.S. zo onder druk staat: je kunt alleen maar gekozen worden als je ontzettend veel geld hebt. En je kunt gekozen worden met een minderheid van de stemmen: Trump had in 2016 2 miljoen minder stemmen dan zijn tegenstander. Democratie is een fragiel begrip, zoals Churchill ooit al mooi verwoordde.

“Indeed, it has been said that democracy is the worst form of government except all those other forms that have been tried from time to time.”

(Winston Churchill)

Een president die voornamelijk regeert door het voortdurend verzenden van tweets, waarin hij mensen uitschold en bevolkingsgroepen tegen elkaar opzette, is goed nieuws voor Rusland, China en Noord-Korea, maar slecht nieuws voor de Westerse wereld. Dus was het een lichtpunt in dat moeilijke jaar 2020 dat Trump in november niet herkozen werd. Natuurlijk zal Donald Trump nooit erkennen dat hij de verkiezingen verloren heeft, al had Biden 6 miljoen (!) stemmen meer. Hij is nl. geen loser en kan dus in principe niet verliezen. Hij blijft maar vasthouden aan zijn eigen werkelijkheid, trouw aan het principe ‘dat elke leugen vanzelf een soort waarheid wordt als je ‘m maar consequent volhoudt’. Waartoe dat leidt hebben we de laatste weken kunnen zien. Wat is democratie eigenlijk nog waard als manipulatie door talloze media mensen dingen laat geloven die evident onwaar zijn? Democratie bestaat bij de gratie van een open debat met op de achtergrond een aantal gezamenlijke overtuigingen. Wat als die gezamenlijkheid uiteenvalt? Dat is echt wel een probleem van deze tijd. ‘Things fall apart, the centre cannot hold’, zei ooit een bezorgde dichter (Yeats) over de moderne tijd. Profetische woorden. Waar is een bezield verband, dat alles bij elkaar houdt?

Intussen gaat het niet aan om de 74 miljoen (!) Amerikanen die wel op Trump gestemd hebben – meer dan het aantal mensen dat ooit op bv. Obama gestemd heeft! – weg te zetten als een achtergebleven, conservatieve minderheid. Veel van die mensen hadden moeite met de persoon Trump, maar herkenden zich blijkbaar in ideeën van de president Trump. Blijkbaar ervaren veel gewone Amerikanen weerstand tegen snelle veranderingen in de maatschappij en hebben een zo groot wantrouwen tegen de regerende ‘elite’, dat ze veel rare fratsen van een outsider als Trump voor lief nemen en op hem stemmen.

Dat is een verschijnsel dat natuurlijk niet beperkt blijft tot Amerika. Blijkbaar voelen veel mensen zich niet gezien door de politiek. Men zoekt naar iemand die hen wèl ziet staan en hen serieus neemt. Ook in ons land zie je bij verkiezingen steeds meer protest-stemmers. Mensen die zich klemgezet en bedreigd voelen door ontwikkelingen, waar ze zelf weinig grip op hebben. Groningers in bevingsgebieden die met scheuren in hun huis de prijs betalen voor Nederlands welvaart. Mensen met een gewoon inkomen die geen huis meer kunnen kopen, terwijl huurhuizen schaarser worden. Boeren die moeten rondkomen van hun bedrijf en worden weggezet als klimaatvervuilers. Dat roept boosheid en wantrouwen op. Men gaat stemmen op radicale politici die beloven het totaal anders te gaan doen dan ‘de machthebbers’. Maar net als in de VS valt de uitkomst dan vaak zwaar tegen: Trump is vooral bezig met zichzelf. En onze mini-Trumps als Baudet, Wilders en Krol blijken vooral met zichzelf bezig te zijn en niet met het belang van de mensen die ze zeggen te vertegenwoordigen… Wee het land waar de koning een kind is, zei Prediker ooit al somber.

Ik ben niet blij met de nieuwe president Biden omdat hij een Democraat is: geen idee waar ik in zo’n 2-partijenstelsel op zou moeten stemmen! (Gelukkig hebben wij in ons systeem, hoe versplinterd ook, meer keuze straks in maart.) Ik vertrouw, hoop, bid alleen maar dat hij elementair fatsoen weer in ere herstelt en probeert een verdeeld volk weer te verbinden. Dat zou al heel wat zijn! En die taak is al zwaar genoeg, zeker voor een 78-jarige. En eigenlijk is dat wat democratieën hard nodig hebben, aan gene en deze kant van de oceaan: volksvertegenwoordigers met een dienend karakter, die omzien naar de kleinen en de kwetsbaren en zichzelf niet uitvergroten. Het profiel van de koning in Psalm 72 is altijd actueel!

Hij zal de redder zijn der armen,
hij hoort hun hulpgeschrei.
Hij is met koninklijk erbarmen
hun eenzaamheid nabij.
Hij helpt, met hun bestaan bewon,
die zijn in vrees verward.
Hun bloed is kostbaar in zijn ogen.
Hij draagt hen in zijn hart.

De afgelopen dagen bleken de winkelcentra van onze steden overspoeld te worden door koopjesjagers, die bepaald geen anderhalve meter afstand hielden. Het was namelijk Black Friday. Overigens is dat een vrijdag, die bijna een week duurt… Vroeger noemden we zoiets de uitverkoop, maar tegenwoordig moet dat dus Black Friday heten. De kranten en het internet staan al weken vol met zwartgetinte advertenties, die ons enorme meevallers beloven. Je zou wel gek zijn als je deze kans liet lopen! Als een kudde lemmingen draven we dus naar de Koopgoot en aanverwante plaatsen. Op jacht naar kortingen!

Waar ik me mateloos aan erger is de vanzelfsprekendheid waarmee we ons in Nederland dit soort uitzinnige Amerikaanse fenomenen laten opdringen. In de Verenigde Staten viert men nl. Thanksgiving (onze bijna vergeten Dankdag): dat is op een donderdag – een nationale vrije dag. De dag erna is men meestal ook vrij en gaan de winkels weer open. Vandaar. Uitverkoop op vrijdag. Dat Amerikanen daar vervolgens een hype van maken, waarin op hol geslagen consumenten winkels bestormen, is nogal vreemd – maar zo zitten ze blijkbaar in elkaar. (Al verbaast het me dat er in deze hypercorrecte tijden nog geen bezwaren zijn geuit tegen de term Black Friday…)

Maar wij vieren geen Thanksgiving. Waarom zouden we dan in vredesnaam massaal moeten gaan inzetten op een losse koopvrijdag in november? Dat doen we dus om Amerikanen na te apen. We laten ons willoos strikken in hun commerciële netten. Erger nog eigenlijk: wij gaan los op koopjes zonder enige verbinding met een Dankdag…

Helaas is dit niet het enige voorbeeld van Amerikanisering van onze cultuur. Voorbeelden te over. Is het niet ontzettend triest als kinderen op Halloween aan de deuren langs komen voor snoep? Wij hebben toch Sint Maarten op 11 november? Om nog maar te zwijgen van al die horrorfilms rond Allerheiligen.

En dan heb ik het nog niet eens gehad over die zwakzinnige ‘Kerstman’ die onze decembermaand onveilig komt maken. Wij hebben toch Sint Nicolaas? Onze goede Sint is ooit in de VS omgebouwd tot deze verschrikkelijke Santaclaus. Dat is triest, maar dat moeten ze zelf maar weten. Maar waarom moeten wij deze engerd importeren? Sommige Nederlanders zijn zo van het padje dat ze in december dus twee keer op cadeau-jacht gaan. Ik zou zeggen: hou vooral vast aan onze Sint en laat de Marechaussee die andere nepfiguur zo gauw mogelijk als ongewenste vreemdeling uitzetten. En zo is er veel meer. Amerikaans taalgebruik in liedjes en reclames, Amerikaanse krachttermen, peperdure Amerikaanse koffie bij Starbucks, de suggestie dat het Amerikaanse MacDonalds een gezellige plek is voor onze kinderen. Politici gedragen zich als boze kleuters, die niet tegen hun verlies kunnen (van Trump tot Baudet). Enz. enz. Het geeft allemaal hoe groot de invloed van media en commercie is.

Black Friday.

Vroeger kenden we vooral de Goede Vrijdag. Soms vrees ik dat deze tegenstelling op een of andere manier kenmerkend is voor onze cultuur. Het Evangelie dat we door de liefde van Christus gekocht en betaald zijn wordt verdrongen door een koortsige manie van voordelig kopen en betalen. Één van mijn helden – Leonard Cohen – zingt in zijn lied Steer Away de nogal verontrustende woorden: ‘As He died to make men holy, let us die to make things cheap’… Vrij vertaald: ‘Terwijl Hij stierf om de mensen heilig te maken, sterven wij van verlangen naar koopjes, willen we alles goedkoop maken’. Cohen bedoelt dat overigens niet cynisch, maar vooral tragisch, geloof ik. We willen het eigenlijk niet, maar gaan er toch in mee. De kerk is één van de laatste plekken in onze cultuur waar nog het woord eerbied klinkt. Het leven is nu eenmaal niet goedkoop. Het Christelijk geloof zal steeds meer tegencultuur moeten worden.